Bayramlarda geleneksel ziyaretlerin yerini alan tatil planları kuşaklar arası bağı zayıflatıyor

Uzmanlar, geleneksel bayram ziyaretlerinin yerini tatil planlarının almasının kuşaklar arası bağları zayıflattığını belirterek, bayramların "dinlenme" değil "paylaşma" dönemi olduğuna dikkati çekiyor.

Modern yaşamın getirdiği iş yoğunluğu ve stres, bireyleri bayramları birer "dinlenme fırsatı" olarak görmeye iterken, bu durum bayramlar için geleneksel olan bazı değerlerin zayıflamasına neden oluyor.

Yıl boyunca süren çalışma temposunun neden olduğu bedensel ve zihinsel yorgunluk, bayramın asli unsuru olan "paylaşma" ve "ziyaret" alışkanlıklarının önüne geçerek, süreci bireysel bir dinlenme evresine dönüştürüyor.

Bu değişim, psikolojik açıdan çocukların geniş aile içinde köklenme ve güven duygusu geliştirmesini engellerken, aile büyüklerini yalnızlıkla baş başa bırakıyor. Sosyal boyutta ise bayramların tatil odaklı yaşanması, toplumsal hafızayı diri tutan "sıla-i rahim" geleneğinin modern tüketim alışkanlıklarına feda edilmesiyle sonuçlanıyor.

Uzmanlar, geleneksel bayram ziyaretlerinin, aile kurumunun güçlendirilmesi, aile içi iletişimin artırılması ve aile değerleri ile milli değerlerin korunması açısından önemine ilişkin AA muhabirlerine değerlendirmelerde bulundu.

"Bayramlar dijital yalnızlıktan sosyal şifaya geçiş fırsatı"

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bayramların sadece dini ve milli bir gelenek olmadığını, günümüzün "dijital yalnızlığına" karşı en güçlü "sosyal panzehir" olduğunu vurguladı.

Tarhan, bayramın bir tatil kaçamağından ziyade, psikolojik bir sermaye biriktirme süreci olduğunu belirtti.

Bayramların insanın sosyal aidiyet, güven ve kendini aşma ihtiyacını karşıladığını ve asırlardır süregelen en güçlü pozitif ritüeller olduğunu ifade eden Tarhan, "Bayramlar beynimize derinlemesine bir sosyal şifa ve psikolojik detoks fırsatı sunar." ifadesini kullandı.

Günümüz dijital çağının "bağlantı var ama bağ yok" şeklinde tanımlandığını belirten Tarhan, ekranlar üzerinden alınan "sığ dopamin" sıçramalarının, insanın gerçek ihtiyacı olan aidiyet ve güven duygusunu tatmin etmediğini söyledi.

Tarhan, "İnsan beyni deneyimleyerek ve anı biriktirerek öğrenir. Dijital ortamda kurulan iletişim sığ kalırken, yüz yüze bayramlaşmalar sosyal bağların gerçek anlamda mühürlendiği derinlikli süreçlerdir." dedi.

Bayramların sadece bir tatil fırsatı olarak görülmesini, "haz odaklı yaşam felsefesinin" (hedonik adaptasyon) bir sonucu olarak değerlendiren Tarhan, aile ve akraba ziyaretlerinin beyinde serotonin salgılanmasını tetiklediğini ifade etti.

Prof. Dr. Tarhan, şunları kaydetti:

"Harvard'ın 85 yıl süren dev çalışması da kanıtlamıştır ki, insanı hayatta en çok mutlu eden ve ömrünü uzatan şey, şöhret veya zenginlik değil, kurduğu kaliteli sosyal bağlardır. Bu bağlamda büyükleri ziyaret etmek, sadece bir sosyallik değil, ruh sağlığımızı koruyan en güçlü sosyal sermayemizdir. Eğer bayramda ailelerin yanında olunamayacak ve bir yerlere gitmek zorunda kalınırsa, kesinlikle büyüklerin gönülleri alınmalı. Bayram öncesi de olsa onlar ziyaret edilmeliler. Bayramın eğlence yanı var tabii ki ama fedakarlık yanı da unutulmamalı."

"Bayram bir psikolojik detoks fırsatıdır"

Tarhan, bayramın aynı zamanda bir "psikolojik detoks" fırsatı olduğunu belirterek, affetmenin fizyolojik faydalarına dikkati çekti.

Kin ve öfke taşımanın bağışıklık sistemine zarar verdiğini belirten Tarhan, "Bayramlaşmalar, 'zihinsel yeniden çerçeveleme' (reframing) yaparak bu yükleri rafa kaldırmak için eşsiz bir dönemdir. Affetmek stres hormonlarını azaltır, kalp ritmini yavaşlatır ve genel sağlığı düzeltir." dedi.

Genç kuşağı bayram masalarından kaçırmamanın yolunun, bayramı bir konferans veya vaaz ortamına çevirmemekten geçtiğini aktaran Tarhan, "Aile içinde 'dijital detokslar' uygulayarak, yemek ve sohbet saatlerinde telefonları bir kenara bırakıp gerçek bir iletişim iklimi oluşturulmalı. Gençlere bu geleneği aktarırken, aidiyet duygusunun onlara gelecekte karşılaşacakları zorluklara karşı 'psikolojik sağlamlık' kazandıracağı, onları bir 'sosyal çadırın' güvenli gölgesinde tutacağı gerçeği modelleme yoluyla anlatılmalı." şeklinde konuştu.

Tarhan, bayramı huzurlu geçirmek isteyenler ile aile büyüklerini ziyaret edecek olanlara şu önerilerde bulundu:

"Problemleri rafa kaldırın, kırgınlıkları çözmeyi bayram sonrasına erteleyin. Zorlayıcı akraba figürlerine karşı zihinsel olarak hazırlıklı ve esnek olun. Kültürel mirasa sahip çıkın, büyüklerin elini öpmek ve onları hatırlamak bizi biz yapan en kıymetli geleneklerimizdir."

AA